Tussen 1989 en 1991 reisde ik iedere werkdag in de ochtend- en avondspits tussen West-Friesland en Amsterdam. Blijkbaar was het materieel bij de NS ook toen al schaars, want bij wijze van spitstrein werden de meest aftandse treinstellen ingezet. Die treinen waren gebouwd in de jaren '50 en -'60, en dat was aan alle details te zien.
De coupédeuren waren gemaakt van een soort gelamineerd formica, afgezet met metalen randjes. De banken in de eerste klas waren bekleed met mottig ribfluweel. Op de WC's hing, in plaats van een zeeppompje, een cardanisch opgehangen glazen flaconnetje, gevuld met een blauwgroene, chemisch ruikende drab. Het geheel straalde een soort pré-postmoderne functionaliteit uit, zoals je die nog wel eens aantreft in het oostblok of in Engeland.
Er hing een moeilijk te definiëren sfeertje in die treinen, vooral 's winters, als het om zeven uur nog pikdonker was en er een gure wind rond de plattelandsperrons woei. Hoewel iedereen wonderlijk genoeg een zitplaats had, heerste er een soort territoriaal gedrag. Alle reizigers hadden hun vaste plek, zowel op het perron als in de coupé's. Halverwege de treinstellen bevond zich een restauratie waar al in geen jaren meer gerestaureerd was, maar waar iedere dag dezelfde kerels zaten te klaverjassen.
In mijn herinnering waren de ruiten eeuwig beslagen, maar dat kan ook aan de dikke mist van tabaksrook gelegen hebben. Er werd vooral veel gezwegen, zelfs door de kaartende mannen. Voorbij Hoorn reed de trein in één ruk door naar Sloterdijk en sukkelden de meeste passagiers in slaap. Bij Sloterdijk heerste dertig seconden lang koortsachtige drukte; op het laatste stukje naar Centraal was de trein nagenoeg leeg.
De oude treinstellen zijn halverwege de jaren '90 uit dienst genomen, maar gisteren zag ik tot mijn verbazing dat er nog altijd eentje rondrijdt. Niet voor de NS, natuurlijk: het treinstel dat ik op Centraal tegenkwam is groen gespoten en wordt op de rails gehouden door de 'Stichting Mat'54 Hondekop-Vier' (toe maar).
Nou word ik niet sentimenteel van oude treinen. Ook tegennatuurlijke neigingen als treinspotten zijn me vreemd. Maar ik vind het wel leuk om te zien dat een treinstel waarmee ik vroeger heb geforensd* nog altijd rijdt. Ik krijg er een beetje het zelfde gevoel van als wanneer ik een Dafje zie, of televisiebeelden uit de jaren '70: verdomd, die wereld heb ik ook nog gekend. Ben je op je vijfendertigste dan eindelijk oud genoeg om nostalgisch te worden? Blijkbaar.
Misschien dat ik op een dag, als ik heel veel geld heb, treinstel (1)766 afhuur om nog één keer in het holst van een winterochtend van Hoogkarspel naar Amsterdam te reizen. Mij benieuwen of je nog mag roken aan boord.
*) Kofschip, zou je zeggen, maar wonderlijk genoeg is de infinitief 'forenzen' en niet 'forensen'.
Ja dat speciale gevoel kreeg ik ook toen ik zijn broertje zag staan in het spoorwegmuseum (afgelopen december). Ik heb daar nogal wat materieel gezien waarvan ik niet eens wist dat het niet meer in actieve dienst is….
Ook dat nog: sommige van die treincoupé‘s, je weet wel met die deurtjes ervoor, konden onbedaarlijk naar zweet ruiken.
M te V - 27 Januari '06 - 22:08
Maar dat waren de eersteklascoupé‘s, en zoals je weet reisde ik tweede klasse.
Doet me denken aan het verhaal dat de bedrijfsarts van een fabriek me ooit vertelde (het kan trouwens zijn dat ik dit verhaal uit de tweede hand heb, maar ik weet het niet meer helemaal zeker): als de dokter fabrieksarbeiders op bezoek kreeg hadden die zich over het algemeen eerst gewassen. De bureaumedewerkers waren zich minder bewust van hun zweetlucht en verschenen altijd stinkend ten tonele. Zo zie je maar.
Ja dat speciale gevoel kreeg ik ook toen ik zijn broertje zag staan in het spoorwegmuseum (afgelopen december). Ik heb daar nogal wat materieel gezien waarvan ik niet eens wist dat het niet meer in actieve dienst is….
Ook dat nog: sommige van die treincoupé‘s, je weet wel met die deurtjes ervoor, konden onbedaarlijk naar zweet ruiken.
M te V - 27 Januari '06 - 22:08
Maar dat waren de eersteklascoupé‘s, en zoals je weet reisde ik tweede klasse.
Doet me denken aan het verhaal dat de bedrijfsarts van een fabriek me ooit vertelde (het kan trouwens zijn dat ik dit verhaal uit de tweede hand heb, maar ik weet het niet meer helemaal zeker): als de dokter fabrieksarbeiders op bezoek kreeg hadden die zich over het algemeen eerst gewassen. De bureaumedewerkers waren zich minder bewust van hun zweetlucht en verschenen altijd stinkend ten tonele. Zo zie je maar.
Ko (URL) - 27 Januari '06 - 22:40
De stichting Mat ’54….waarom moet ik aan de LPF denken?
Thijs - 29 Januari '06 - 11:22
Dat zal vanwege het woordje ‘hondekop’ zijn.
Ko (URL) - 29 Januari '06 - 11:37