Op onze WC hangt nu voor het tweede achtereenvolgende jaar de Taalkalender van het Genootschap Onze Taal. En halverwege het tweede jaar weet ik al zeker dat ik er volgend jaar wéér een wil. Dit jaar wordt er iedere maandag een stelling onder de loep genomen, en op 8 mei was het de beurt aan de stelling dat gezellig een onvertaalbaar woord is.
Nu, daar kunnen we kort over zijn: gezellig is inderdaad onvertaalbaar, hoewel er, zoals bekend, buitenlandse woorden zijn die een eind in de richting komen. Naast gezellig verwijst de kalender nog naar een aantal andere onvertaalbare woorden, die zijn verzameld in het boek They have a word for it* van de Amerikaanse auteur Howard Rheingold. Dat boek ga ik eerdaags maar eens aanschaffen, want het lijkt me goed voor uren dolle pret.
Zo is er het Chinese woord Koro voor de 'hysterische overtuiging dat je penis steeds kleiner wordt'. Of wat te denken van het Indonesische kekaku, 'wakker worden uit een nachtmerrie'?
Onze oosterburen zijn zeer bedreven in het bedenken van woorden waarvoor in andere talen een hele zin nodig zou zijn. Zo kent het Duits prachtige woorden als Treppenwitz ('clever remark that comes to mind when it is too late to utter it'), Schlimmbesserung ('a so-called improvement that makes things worse') en Torschlüsspanik ('the frantic anxiety experienced by unmarried women as they race against the 'biological clock'').
En er is het 'moeilijkst te vertalen woord ter wereld', gekozen door een groep van duizend taalkundigen. Dat woord is Ilunga, het komt uit het Tshiluba, een taal die in het zuidoosten van Congo gesproken wordt, en het betekent 'a person who is ready to forgive any abuse for the first time, to tolerate it a second time, but never a third time'.
Ook wij Nederlanders zijn in het boek vertegenwoordigd. Met het onvertaalbare gezellig, uiteraard, maar ook met het woord uitwaaien. Ik had er nooit bij stilgestaan dat uitwaaien een onvertaalbaar woord is, maar bij nadere beschouwing kan ik me inderdaad niet voorstellen dat het in een andere taal bestaat. Dat blijkt al uit de Engelse vertaling, die haast een beetje verbijsterd aandoet: 'walking in windy weather for fun'. Nee. Zoiets doen ze in andere landen niet.
*) In het Nederlands verschenen onder de titel Koro.
Treppenwitzen heb ik ook vaak last van, verschrikkelijk!
Die Duitsers hebben trouwens een prachtig woord voor zachtgekookte mannen: Ein Frauenversteher.
oerke - 02 Juni '06 - 16:09
Fransen zeggen ‘esprit d’escalier”, dat is het gevatte antwoord dat je pas bedenkt als je de trap af naar beneden (buiten) loopt. Ik denk dat Duitsers met Treppenwitzen hetzelfde bedoelen.
Treppenwitzen heb ik ook vaak last van, verschrikkelijk!
Die Duitsers hebben trouwens een prachtig woord voor zachtgekookte mannen: Ein Frauenversteher.
oerke - 02 Juni '06 - 16:09
Fransen zeggen ‘esprit d’escalier”, dat is het gevatte antwoord dat je pas bedenkt als je de trap af naar beneden (buiten) loopt. Ik denk dat Duitsers met Treppenwitzen hetzelfde bedoelen.
jaap b () - 10 Juli '07 - 17:05