Ik ben geen lichtgelovig iemand. Als iemand iets zegt neem ik dat niet voetstoots aan. Sterker: over het algemeen ben ik geneigd om iedere mededeling, hoe triviaal ook, stante pede te controleren. Dat kan heel vermoeiend zijn, bijvoorbeeld op feestjes, waar je het ene merkwaardige verhaal na het andere hoort, terwijl er niet altijd voldoende naslagwerken voorhanden zijn. Mijn vrienden weten dat inmiddels. Weliswaar nodigen ze me nog uit voor hun feestjes, maar bij binnenkomst word ik vlug met een goeie fles wijn in de studeerkamer geposteerd. Af en toe sturen ze iemand naar binnen om iets onwaarschijnlijks tegen me te zeggen, dat ik dan meteen kan opzoeken. Zo heb ik ook een leuke avond.
Door iedere mededeling op die manier te toetsen, heb ik in de loop der jaren een encyclopedische kennis van nutteloze feiten en feitjes verworven. Maar soms slipt er weleens een feitje doorheen. Neem nu het geval van de Schreierstoren. Jarenlang heb ik geloofd dat die aan zijn naam is gekomen doordat zeelieden er door hun huilende vrouwen werden uitgezwaaid. Als ik me niet vergis heb ik dat zelfs op school geleerd. Desondanks heb ik nooit de moeite genomen om het verhaal te controleren. Het is immers een heel plausibele geschiedenis.
Plausibel maar onjuist. Niet lang geleden wandelde ik langs de Prins Hendrikkade naar het Centraal. Aan de gevel van de Schreierstoren, zag ik, was zo'n poepbruin ANWB-bordje bevestigd, waarop informatie over het monument te lezen was. Normaal gesproken negeer ik die bordjes: de schaarse informatie die erop staat heb ik natuurlijk allang opgezocht. Maar dit keer - ik had tijd over - was ik benieuwd of het aardige verhaal over die zeemansvrouwen ook werd vermeld. Nee dus. 'De naam van de toren', stond er op het bordje, 'is afgeleid van het feit dat de stadsmuur op deze plek een scherpe (scrayer) hoek maakte.'
Dat is een heel wat prozaïscher geschiedenis. En dat is jammer. Maar wat me werkelijk frustreert is dat ik dat verhaal van die huilende vrouwen twintig jaar lang geloofd heb. Dat ik nooit eens heb nagekeken of het waar was. En dat terwijl een kind weet dat namen van plaatsen of gebouwen niet altijd met de werkelijkheid overeenstemmen. Om dat te zien hoef je alleen maar op Gein uit de metro te stappen.
NASCHRIFT: Het is nog erger dan ik dacht. Geert Mak schrijft in Een kleine geschiedenis van Amsterdam het volgende: 'Of de Schreierstoren - waarvan de naam overigens niets te maken heeft met snikkende zeemansvrouwen, maar alles met de 'schreye' (scherpe) hoek waarin het ding gebouwd is.' Dat boek heb ik toch al elf jaar geleden gelezen, maar op de een of andere manier is dit feitje niet blijven hangen. Merkwaardig.
Wat nou, twintig jaar!!! In de verste uithoeken van Groningen (Kommerzijl, staat op sommige kaarten) vertelde men dat verhaal van die huilende vrouwen. In 1953, naar aanleiding van een oude film over Amsterdam. Zo, vandaag weer wat geleerd, de volgende keer zal ik het zelf even controleren!
RMA-W - 11 Februari '07 - 12:34
Ik heb een licht vermoeden dat Groene Khmer zijn kennis ontleent aan een uitzending van Van Kooten en De Bie uit de tijd dat het Amsterdamse gemeentebestuur vruchteloos probeerde de Olympische Spelen van 1992 naar de stad te halen. Van Kooten als Van Thijn die in gebroken Engels aan een of andere dignitaris het verhaal over de huilende vrouwen vertelt.
Kan me nochtans niet voorstellen dat in de jaren tachtig op neerlands scholen voor basis- en voortgezet onderwijs, nog werd gedoceerd over de Schreierstoren.
Ernst - 12 Februari '07 - 00:17
Hoi Ko,
Heel herkenbaar die feitenhonger. Ik kan je het volgende leesvoer dan ook van harte aanraden: de Encyclopedie van Misvattingen van de journalist Hans van Maanen.
@Ernst: die uitzending kan ik me inderdaad ook nog herinneren ja. ‘En den de woemen go wuhuhuuu’, was de exacte tekst, geloof ik. Ik ben er echter vrij zeker van dat ik het verhaal ook op school heb opgepikt.
Overigens werd al in de 16e eeuw een gevelsteen in de toren geplaatst, met het opschrift ‘Scrayer-hovck 1569’, een wegzeilend schip en een huilende vrouw. Blijkbaar is het misverstand dus al 438 jaar oud.
(Hoewel het me ook niks zou verbazen als het hier gaat om een vier eeuwen oude grap.)
@Metin: dat boek ken ik, ja, heb er diverse malen mee in m’n handen gestaan maar nooit aangeschaft. Toch maar es doen.
Ik kan hier bevestigen dat in de jaren 60-70 deze fabel in het Amsterdamsche op de scholen werd onderwezen; ik heb het daar in ieder geval geleerd, ik meen zedlfs oorspronkelijk tijdens het 700-jarig bestaan van onze Hoofdstad.
Leeuw - 12 Februari '07 - 10:40
It is a very sad thing that nowadays there is so little useless information.
Oscar Wilde - 12 Februari '07 - 10:46
En er doet nog een derde verhaal de ronde: dat de naam afkomstig is van het het schreien, het huilen, van de wind om die hoektoren.
Wat nou, twintig jaar!!! In de verste uithoeken van Groningen (Kommerzijl, staat op sommige kaarten) vertelde men dat verhaal van die huilende vrouwen. In 1953, naar aanleiding van een oude film over Amsterdam. Zo, vandaag weer wat geleerd, de volgende keer zal ik het zelf even controleren!
RMA-W - 11 Februari '07 - 12:34
Ik heb een licht vermoeden dat Groene Khmer zijn kennis ontleent aan een uitzending van Van Kooten en De Bie uit de tijd dat het Amsterdamse gemeentebestuur vruchteloos probeerde de Olympische Spelen van 1992 naar de stad te halen. Van Kooten als Van Thijn die in gebroken Engels aan een of andere dignitaris het verhaal over de huilende vrouwen vertelt.
Kan me nochtans niet voorstellen dat in de jaren tachtig op neerlands scholen voor basis- en voortgezet onderwijs, nog werd gedoceerd over de Schreierstoren.
Ernst - 12 Februari '07 - 00:17
Hoi Ko,
Heel herkenbaar die feitenhonger. Ik kan je het volgende leesvoer dan ook van harte aanraden: de Encyclopedie van Misvattingen van de journalist Hans van Maanen.
Groet,
Metin
Metin (URL) - 12 Februari '07 - 00:20
@Ernst: die uitzending kan ik me inderdaad ook nog herinneren ja. ‘En den de woemen go wuhuhuuu’, was de exacte tekst, geloof ik. Ik ben er echter vrij zeker van dat ik het verhaal ook op school heb opgepikt.
Overigens werd al in de 16e eeuw een gevelsteen in de toren geplaatst, met het opschrift ‘Scrayer-hovck 1569’, een wegzeilend schip en een huilende vrouw. Blijkbaar is het misverstand dus al 438 jaar oud.
(Hoewel het me ook niks zou verbazen als het hier gaat om een vier eeuwen oude grap.)
@Metin: dat boek ken ik, ja, heb er diverse malen mee in m’n handen gestaan maar nooit aangeschaft. Toch maar es doen.
Ko (URL) - 12 Februari '07 - 08:44
Ik kan hier bevestigen dat in de jaren 60-70 deze fabel in het Amsterdamsche op de scholen werd onderwezen; ik heb het daar in ieder geval geleerd, ik meen zedlfs oorspronkelijk tijdens het 700-jarig bestaan van onze Hoofdstad.
Leeuw - 12 Februari '07 - 10:40
It is a very sad thing that nowadays there is so little useless information.
Oscar Wilde - 12 Februari '07 - 10:46
En er doet nog een derde verhaal de ronde: dat de naam afkomstig is van het het schreien, het huilen, van de wind om die hoektoren.
Thomas S - 18 Februari '07 - 21:17