Bos haar
Sinds vriend Jurjen naar de kapper is geweest lijkt hij wel griezelig veel op Wouter Bos. Het is een hele geruststelling dat hij geen Feyenoord-fan is. Geknipt voor de job?
Ku(ns)twerk (3)
Kunst is belangrijk. Althans, dat is een algemeen heersende opvatting - en niet noodzakelijkerwijs een onjuiste. Daarom hebben de meeste lokale overheden een potje geld waaruit ze zo nu en dan de aanschaf van een kunstwerk bekostigen. Zo'n kunstwerk wordt vervolgens vaak in de openbare ruimte geplaatst, opdat iedereen er plezier aan beleeft. Tot zover de theorie.
In de praktijk lijken de ambtenaren die van gemeentewege de kunstaankopen doen niet te zijn begiftigd met enig gevoel voor esthetiek. In Hilversum in elk geval niet. Neem nou bovenstaande 'sculptuur'. Dit misbaksel staat in een halfvergeten berm aan het randje van Hilversum - om precies te zijn tussen de Schuttersweg en de Geert van Mesdagweg.
Wie maakt zo'n prul? En waarom koopt een gemeente het aan? Probeer je een beeldend kunstenaar voor te stellen die, na maanden zweten in zijn atelier, met zoiets op de proppen komt. En stel je nu eens een ambtenaar voor die het atelier binnenloopt, dit geval ziet staan en zegt 'Da's nou krèk wat we willen hebben!' Lukt het? Nee hè?
De tragiek van dit kunstwerk is dat het niets toevoegt aan de omgeving. De mensen lopen er voorbij zonder er acht op te slaan. Niemand blijft aangenaam getroffen staan, niemand is er blij mee, niemand vindt het mooi, er is zelfs niemand die het lelijk vindt: in feite is het helemaal niks. En het ergste is dat er in heel Nederland honderden, misschien wel duizenden van dit soort werken staan.
Een schrijnend bewijs voor de nietszeggendheid van het beeld is dat het nog niet ten prooi is gevallen aan vandalisme of graffiti. En dat terwijl het pal tegenover een middelbare school staat. Volgens mij is het gewoon nog niemand opgevallen.
Kunstwerk (2)
Is het een diepgevroren ring van Möbius? Een onderdeel van een petrochemische installatie? Een schematische weergave van de stadslijn van Zoetermeer? Bij de Kunstuitleen in Hilversum kwamen ze er niet uit. Bovendien was er geen hond die het wou lenen - laat staan kopen - dus hebben ze het maar in de voortuin gezet.
Misschien was het allemaal nog wel te pruimen geweest zonder die zielige pootjes. Misschien ook niet.
101 tragisch lelijke gebouwen (6)
Toen ik klein was leek het jaar 2000 nog een heel eind weg. Dien ten gevolge werd er naar hartelust over gefantaseerd. In opvoedend bedoelde tijdschriften verschenen artikelen, waarin betweterige 'futurologen' voor dik geld voorspelden hoe de wereld er tegen die tijd zou uitzien.
De strekking van die verhalen moet weinig memorabel zijn geweest. Ik kan me er althans weinig van herinneren - en wat er in stond is waarschijnlijk door de feiten ingehaald. Des te meer indruk maakten de illustraties. In het jaar 2000, zo moesten we geloven, zouden de wereldsteden onherkenbaar zijn veranderd. Er zouden geen files meer staan: iedereen zou zich immers met een privé-helicopter (of vergelijkbaar luchtvaartuig) van A naar B begeven.
Ook de huizen zoals wij die kenden (van baksteen en met een puntdak) zouden worden gesloopt en vervangen door grote, hygiënische, ovale, metalig glimmende science fiction-bouwwerken. Dat laatste vond ik een beangstigend idee, maar ik stelde me gerust met de gedachte dat ik in het jaar 2000 29 zou zijn. Dat duurde nog een eeuwigheid!
Inmiddels ben ik 34. En inmiddels staat er in het centrum van Amsterdam inderdaad zo'n gebouw. Eén zo'n gebouw. Ik heb het over het monsterlijke Wagons Lits-kantoorgebouw en Ibis-hotel naast het Centraal Station. Toen deze creatie van Benthem Crouwel Architecten in 1992 werd opgeleverd wisten de Amsterdammers niet wat ze overkwam.
Het is moeilijk te zeggen waar het op lijkt. Op een sterk uitvergrote carburateur? Op een koelelement? Een keukenrasp? In elk geval niet op een gebouw dat naast het Centraal Station hoort te staan. En niet op een hotel waarin ik graag een lang weekend zou logeren. Vooral op regenachtige dagen is het stuitend deprimerend.
Nu staan er in Amsterdam wel meer gebouwen die geen schoonheidsprijs verdienen, maar er zijn er maar weinig zó lelijk. En van die gebouwen staat er niet een op zo'n prominente plaats. Weinig gebouwen worden zo algemeen gehaat. In de verkiezing van het lelijkste gebouw van Amsterdam, die iedere paar jaar door Het Parool wordt georganiseerd, gooit het steevast hoge ogen.
Zelfs architect Jan Benthem, die het nota bene zelf ontwierp, pleitte er in 2000 voor om het te slopen. Op zich moeten we hem daarom prijzen - in kringen van architecten is dit soort relativeringsvermogen zeldzaam. Helaas: waar een architect is, is meestal ook een projectontwikkelaar. In dit geval het Basisfonds Stationslocaties, een joint venture van NS Vastgoed en een aantal pensioenfondsen. En de projectontwikkelaar denkt niet aan sloop, nee, de projectontwikkelaar denkt aan uitbreiding.
Een uitbreiding van 6000 vierkante meter om precies te zijn, boven de sporen van het Centraal. De bouw, die de treinenloop bij het CS anderhalf jaar lang ernstig zal ontregelen, had afgelopen najaar moeten beginnen. Gelukkig liepen de onderhandelingen van NS Vastgoed met de uitbater van het hotel in het honderd - er is dus nog een weg terug.
Mocht de bouw toch doorgaan, dan zie ik één lichtpuntje: de NS heeft voor de uitbreiding een ander architectenbureau ingehuurd. Heel veel erger kan het dus niet worden...
Meer over de uitbreidingsplannen voor het complex.
101 tragisch lelijke gebouwen (5)
De geschiedenis van de Amsterdamse Vijzelstraat is een beetje triest. Aan het begin van de twintigste eeuw ontstond door de snelle groei van de stad behoefte aan een nieuwe uitvalsweg in zuidelijke richting. In 1907 besloot de gemeenteraad daarom de Vijzelstraat te verbreden. Tussen 1917 en 1926 werd de bebouwing aan de westzijde van de straat in z'n geheel gesloopt.
De gesloopte huizen werden vervangen door gebouwen die te groot waren voor hun omgeving. Tussen de Herengracht en de Keizersgracht verrees het NHM-gebouw, naar ontwerp van De Bazel. Tussen Keizers- en Prinsengracht werd rond 1930 een blok winkels en woningen neergezet, ontworpen door Amsterdamse School-architect J.M. van der Mey. Dit gebouw stortte tijdens onderhoudswerkzaamheden in 1955 in. Het bleek dat de aannemer bewust een ijzeren stutbalk in de overbouwing van de Kerkstraat had weggelaten.
Na lang getouwtrek besloot de gemeenteraad in 1962 om het gebouw van Van der Mey te slopen. Er werd een nieuwbouwplan ontwikkeld voor een parkeergarage, winkels en kantoorruimte. Toen de projectontwikkelaar op de fles ging kocht de ABN de boedel op.
Al in 1966, toen de plannen van architect Marius Duintjer werden gepubliceerd in het personeelsblad van de ABN, stak een storm van verontwaardiging op. Bij de gemeenteraad werden liefst 25 bezwaarschriften ingediend en er ontstond zelfs een heuse 'Ban de Bank-beweging'.
Het protest was vergeefs: in 1966 besloot de gemeenteraad in een rumoerige zitting vòòr de bouw van de 'Vijzelbank'. Wel werd het plan van Duintjer aangepast door architect J. Trapman. Zo is het gebouw aanzienlijk minder hoog geworden dan oorspronkelijk de bedoeling was.
Veel heeft het niet geholpen. De Vijzelbank is, sinds de sloop van het Maupoleum, met afstand het lelijkste gebouw in de Amsterdamse binnenstad. Het is saai, kaal, fantasieloos, massief en (inmiddels) verloederd. Het heeft de Vijzelstraat veranderd in een naargeestige tochtsleuf. De galerij aan de straatzijde oefent een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit op junks en andere schimmige elementen - een kenmerkende eigenschap van veel gebouwen uit de jaren zeventig.
Het ergste is dat het gebouw, 25 jaar na de opening in 1973, overbodig is geworden door de nieuwbouw van ABN-Amro aan de Zuidas. In zo'n geval zou je de eigenaars - die immers geld zat hebben - moeten kunnen dwingen om hun rotzooi op te ruimen. Maar helaas, zo zit de werkelijkheid niet in elkaar.
De Vijzelbank zal op termijn waarschijnlijk wel gesloopt worden - als de Noord-Zuidlijn klaar is, bijvoorbeeld, zodat de Vijzelstraat nog een paar jaar langer onbegaanbaar blijft. En de architect? Marius Duintjer overleed in 1983, maar zijn bureau bestaat nog altijd. Eén van hun meer recente opdrachten was het verbouwen van een ziekenhuis voor slechtzienden.
Een mooi artikel over de geschiedenis van de Vijzelbank vind je hier.
101 tragisch lelijke gebouwen (4)
Het bijbelverhaal over de toren van Babel is maar kort. Toch is het een van de bekendere passages uit de Schrift. De synopsis: in het land Sinear beginnen de mensen met de bouw van een bruine kantoorflat. De HEER vindt dat niet zo'n jofel plan, dus verwart hij hun talen - waardoor ze elkaar niet meer kunnen verstaan - en verspreidt hen over de aarde.
In het tijdperk van luchtvaart, taalonderwijs en massacommunicatie is bovengenoemde oplossing een beetje achterhaald. Dat realiseerde God zich ook. Dus toen eind jaren zeventig in Den Haag aan een soortgelijk bouwsel werd gewerkt ontvouwde Hij een nieuwe strategie: Hij sloeg de architecten met blindheid.
Daarbij zag Hij het verschijnsel van de natuurlijke compensatie over het hoofd. Immers: een blinde architect compenseert zijn aandoening door een overmaat aan werklust. Zodoende wordt het Centraal Station van Den Haag - dat op zichzelf ook al geen schoonheidsprijs verdient - nu al bijna dertig jaar geflankeerd door een soort onwelriekende glazen drol.
Het Babylon-complex, ontworpen door de architecten Lucas & Niemeijer, omvat twee parkeergarages, een hotel, drie kantoorblokken, een winkelcentrum en twee bioscopen. Het werd geopend in 1978 en was al meteen onderwerp van verhitte debatten. De tekst van 'Oh, oh, Den Haag' van Harry Klorkestein spreekt boekdelen: 'Dat Nieuw Babylon, moest dat er trouwens eigenlijk nou wel zo nodig komen?' - de single haalde in 1982 de top tien.
Zelfs de gemeente Den Haag heeft inmiddels ingezien dat er iets moet gebeuren. Samen met IMCA Vastgoed, eigenaar van Babylon (en op zijn beurt eigendom van de omstreden zakenman Erik de Vlieger), wordt gewerkt aan een volledige herontwikkeling van het stationsgebied. Het is de bedoeling dat Babylon een ingrijpende facelift ondergaat en in 2008 wordt heropend. Opmerkelijk genoeg wordt het complex niet gesloopt: het wordt alle kanten door hoogbouw omgeven zodat het aan het oog onttrokken is.
Overigens schijnt men zich in Den Haag af te vragen of - en wanneer - de herontwikkeling van Babylon überhaupt doorgaat. Er loopt een uitgebreid onderzoek naar de financiële praktijken van De Vlieger en de vrees bestaat dat zijn financiers de geldkraan dichtdraaien.
In dat geval moet Babylon misschien maar worden geconserveerd - als een monument voor wat er gebeurt als je malafide projectontwikkelaars hun gang laat gaan. 'Prévoir pour mieux décider', zogezegd.
101 tragisch lelijke gebouwen (3)
Cees Dam is één van de meest verguisde Nederlandse architecten. In de jaren tachtig geselde hij de hoofdstad met bezoekingen als de Stopera, het Royal Damcentre en winkelcentrum Reigersbos. Opdat de Amsterdammers, die tezelfdertijd massaal een goed heenkomen zochten in de IJsselmeerpolders, hem niet zouden vergeten, verwierf hij ook de opdracht voor het stadhuis van Almere.
In de voetbalsport heet zoiets 'natrappen' en wordt het bestraft met een rode kaart. Zo niet in de architectuur. De vroede vaderen van Almere, die dringend verlegen zaten om een beetje grootsteedse allure, omarmden gretig alles dat naar Amsterdam rook. Zelfs Cees Dam. Het stadhuis werd in 1986, vrijwel tegelijk met de Stopera, in gebruik genomen.
De eerste fase van het stadhuis bestond uit twee haaks op elkaar staande kantoorvleugels en een cirkelvormige raadszaal. 'De gevel bestaat uit elementen van gewapend beton, bekleed met rijk geaderd marmer over de eerste, tweede en derde verdieping. Naarmate het gebouw ouder wordt, zal het contrast tussen natuursteen en beton toenemen', aldus een publicatie van de gemeente. Dat klopt in elk geval. Vooral op regenachtige dagen is het contrast duidelijk waarneembaar.
O, de bestuurders van Almere vonden het allemaal prachtig. In 2001 moest het stadhuis worden uitgebreid. Het gemeentebestuur, dat nog altijd hoopte op een sprankje allure, gunde de opdracht opnieuw aan Cees Dam. Uiteraard is het stadhuis er niet fraaier op geworden. Aan de bestaande vleugels werden een toren van tien verdiepingen en een gebogen kantoorvleugel van vier verdiepingen toegevoegd.
Het resultaat is een ratjetoe van beton, spaanplaat, aluminium, marmer, luxaflex, blauwgetint glas en witgeschilderd staal. Het ziet eruit als een omgevallen blokkendoos, als een binnenstebuiten gekeerde, ontplofte Stopera, als een onvoltooid diepzee-aquarium - afijn, het ziet er niet uit.
'Het is een gebouw dat van binnen naar buiten en van buiten naar binnen hetzelfde uitstraalt en dat is heel belangrijk', raaskalde Dam ooit over zijn geesteskind. Dat doet het ergste vrezen omtrent het gemeentebestuur van Almere.
Meer informatie over het stadhuis van Almere (inclusief lofzangen op de architect) vind je hier. Read it and weep.
101 tragisch lelijke gebouwen (2)
Over het Utrechtse stationsgebied is al veel geschreven. Meestal wordt het in één adem genoemd met andere architectonische calamiteitenzones als de Bijlmermeer, de Rotterdamse binnenstad en België.
Maar achter het ontwerp van de Bijlmermeer school tenminste een idee (zij het een verkeerd idee), Rotterdam moest vanaf de grond worden herbouwd en die arme Belgen weten gewoon niet beter. Voor het stationsgebied van Utrecht bestaat geen excuus. Sterker: er werd een hele stadswijk - inclusief een aantal bouwkundige hoogstandjes - voor gesloopt.
Dertig jaar later zitten we opgescheept met een lukraak bij elkaar geplempte verzameling kantoorgebouwen, een donker en onveilig winkelcentrum, een tot zelfmoord nopende stationshal, een dodelijk saai jaarbeurscomplex, een compleet verloederde taxistandplaats en een dito busstation, dit alles uitgevoerd in betongrauw en poepbruin - het onmiskenbare palet van de jaren zeventig. Om temidden van zoveel treurnis nog in negatieve zin op te vallen moet een gebouw wel crimineel lelijk zijn.
Radboudveste steekt dan ook letterlijk met kop en schouders boven de puinhopen uit. Dit 21 etages hoge betonnen monstrum werd in 1976, drie jaar na de opening van Hoog Catharijne, opgeleverd*. Vanaf de taxistandplaats bij Utrecht CS is goed te zien hoe het, als een dikke opgestoken middelvinger, liefst 66 meter de lucht in steekt. Het gebouw mag dan saai, bloedeloos en afzichtelijk zijn, je mòet er wel naar kijken. Zoals je, tegen beter weten in, naar een zwaar ongeval kijkt.
En dan het toppunt: in Radboudveste wònen mensen. Van de 21 etages zijn er twaalf in gebruik als appartementencomplex. De appartementen zijn nog verrotte duur ook - er wordt al gauw drie ton (euro!) voor neergeteld. Op zich is dat niet verwonderlijk - het is immers de enige plek in de Utrechtse binnenstad waar je niet tegen Radboudveste hoeft aan te kijken.
*) Het is me nog niet gelukt om te achterhalen wie Radboudveste heeft ontworpen. Waarschijnlijk wordt die informatie - om voor de hand liggende redenen - zorgvuldig geheim gehouden. Ik vermoed dat de architecten afkomstig zijn van het bureau Spruit, De Jong en Heringa (dat ook verantwoordelijk is voor Hoog Catharijne) of anders van de firma Environmental Design. Correcties welkom.
101 tragisch lelijke gebouwen (1)*
Voor een stad die zichzelf graag presenteert als 'Schatkamer van de Moderne Architectuur' heeft Hilversum zijn fair share aan akelig lelijke gebouwen. Ik noem hier alleen het NS-station, Winkelcentrum Hilvertshof en het Kantongerecht aan de 's Gravelandseweg, maar neem van mij aan dat de lijst lang is.
De onbetwiste koploper in die lange, treurige lijst is het GAK-gebouw. Deze abominatie, in 1983 opgeleverd en ontworpen door Onno Greiner en Martien van Goor, staat recht tegenover het eerder genoemde station en vormt zodoende de eerste indruk die de bezoeker van Hilversum krijgt. Niet zelden maken treinreizigers bij het verlaten van het station direct rechtsomkeert en pakken ze de eerste trein naar Almere**.
In een brochure van het Dudok Centrum wordt de gevel aangeprezen als een 'spel van uitkragingen en inhammen', waardoor het gebouw een 'afwisselend karakter' krijgt. Maar laten we eerlijk zijn: het GAK-gebouw behoort tot de ergste uitwassen van de jaren '80-architectuur. En dat wil heel wat zeggen. Het gebouw maakte oorspronkelijk deel uit van een ontwerp uit 1978 voor een nieuw stationsplein met winkels, kantoren en woningen. Dat plan werd voortijdig afgeblazen (en misschien moeten we daar maar blij om zijn).
Wat rest is een spuuglelijke bakstenen kolos met donkere nissen die 's nachts dienstdoen als junkenholen. (Let vooral ook op de bruine zonneschermen!) Een waardig kandidaat voor de slopershamer.
*) Zoals de titel al doet vermoeden wordt dit een regelmatig terugkerend item, waarvoor ik uiteraard ook buiten Hilversum mijn licht zal opsteken.
**) Speciaal om die reden rijdt er tegenwoordig een rechtstreekse trein van Hilversum naar Almere.
Ku(ns)twerk (1)
Het is niet dat ik een hekel heb aan moderne en/of abstracte kunst. Integendeel. De proliferatie van spuuglelijke werken die het straatbeeld verzieken dwingt me echter tot harde maatregelen. Zoals uit de kop van dit stukje blijkt vrees ik dat er nog vele episodes zullen volgen. Daar gaan we dan.
Laten we beginnen met deze abominatie aan de Delflandlaan in Amsterdam-West. Wat dacht de 'kunstenaar' die dit werk heeft verzonnen? Wat dacht de ambtenaar - of, erger nog, de wethouder die besloot om er gemeenschapsgeld aan te spenderen en er de openbare ruimte mee te verpesten? De arbeiders die het hebben gemaakt, wat hebben ze gedacht? Ik kan me er geen voorstelling van maken.
Gelukkig kan ik wel vertellen wat ik er zelf van denk. Dit is misschien wel het meest nutteloze 'kunstwerk' dat ik in mijn leven heb gezien (eventuele volgende episodes voorbehouden). Het stelt niks voor. Het symboliseert niks. Je kunt er niet comfortabel op zitten. Het is lelijk. En het lijkt nergens op. Of toch? Ja: het lijkt op de toastrekjes die je in Britse hotels bij je ontbijt krijgt - al zijn die meestal in een smaakvoller kleurstelling uitgevoerd.
Dat laatste bijzinnetje zou toch tot nadenken moeten stemmen.
|
|
|
